TÜRSAB: Pire için ‘Limanlarımız’ yandı

İlk kez 1831 yılında İtalya’dan yola çıkıp İzmir’i de kapsayan bir Akdeniz turu ile başlayan kruvaziyer turizmi, 2013 yılı sonunda dünya genelinde 20.9 milyon yolcuya ulaştı. Geçen yıl söz konusu 20.9 milyon kişinin 2.2 milyonu Türkiye limanlarını ziyaret etti. Bir başka deyişle toplam kruvaziyer turistinin yaklaşık yüzde 11’inin yolu Türkiye’den geçti.

Beklentiler bu yıl dünya genelinde kruvaziyer turist sayısının 22 milyona ulaşması. Bu da yaklaşık yüzde 5’lik bir artış beklentisi demek. Dünya limanları yüzde 5’lik büyüme hedefleri ile yola devam ederken, dünya ortalaması üzerinde büyüme potansiyeli vaat eden Türkiye, ‘komşu’ya takılmış durumda. Türkiye’de bu yıl ve önümüzdeki 3 yıl boyunca beklenti kruvaziyer turizminde yüzde 2-3’lük bir büyüme yaşanması. Bundaki en önemli neden ise komşumuz Yunanistan’daki ekonomik kriz ve bununla beraber süre gelen grevler.

Türkiye’ye gelen kruvaziyer gemilerinin yüzde 40’a yakını Yunanistan’daki Pire Limanı’ndan hareket ettiği için bu ülkedeki negatif gelişmeler direkt Türkiye’yi de etkiler hale geldi. Pire Limanı’nda yaşanan olumsuzluklar nedeniyle rezervazyonlarını Batı Akdeniz’e kaydırma eğilimi gösteren dev kruvaziyer şirketlerin bu stratejisi Türkiye’nin bu alanda büyüme oranını da yarıya düşürmüş durumda.

TÜRSAB’ın ‘Kruvaziyer Turizmi Raporu’ 2003 yılından bu dünyada ve Türkiye’de bu segmentte yaşanan gelişmeleri gözler önüne sererken bundan sonra atılması gereken adımları da masaya yatırıyor.

36 MİLYAR DOLARLIK PAZAR

Yunanistan faktörüne rağmen kruvaziyer yolcuların Türk turizminde önemi giderek artıyor. 2003 yılında sadece 581 bin kruvaziyer yolcuyu ağırlayan sektör, 11 yılda yüzde 285 gibi büyük bir atışa imza atarak 2.2 milyon yolcuya ulaştı. Oysa aynı dönemde dünya kruvaziyer turisti sayısındaki artış yüzde 150’lerde kaldı. Yani Türkiye dünya genelinin 2 katına yakın bir büyümeye imza attı.

Kruvaziyer turisti, sağladığı gelir açısından da iştah kabarttı. Kruvaziyer turistinin 7 günlük bir seyahatte gemide harcadığı tutar ortalama bin 719 dolar. Yani kruvaziyer turizminin sadece gemiler açısından büyüklüğü 36 milyar dolara ulaşmış durumda. Bu rakama, kruvaziyer turistinin gemi dışında yaptığı harcamalar dahil değil. Kruvaziyer turisti normal bir turistin ortalama 3 katı kadar harcama yapıyor. Örneğin Türkiye'de normal bir turistin günlük ortalama harcaması 50-55 dolar seviyesindeyken, transit bir limanda kruvaziyer turisti için bu rakam 120 doları, ana limanlarda ise 150 doları geçiyor. Kruvaziyer tayfası da limanlarda günlük ortalama 70 dolar harcama yapıyor. Bu rakamlar baz alınarak yapılan hesaba göre, kruvaziyer turisti ve tayfasından Türkiye'de esnafa yaklaşık 400 milyon dolar para bırakıyor.

ULUSOY: YENİKAPI’YA BİLE LİMAN İSTİYORUZ

Yunanistan’ın yarattığı olumsuz etkiyi atmak ve Türkiye’nin kruvaziyer turizminde ‘başlangıç noktası’ olabilmesi için ‘daha çok limana ihtiyaç duyduğunu’ ifade eden Türkiye Seyahat Acenteleri Birliği (TÜRSAB) Başkanı Başaran Ulusoy, “İstanbul’a, İzmir’e, Kuşadası’na yeni limanlar lazım. Burada başı İstanbul’un yeni toplantı noktası haline getirilen Yenikapı çekmesi lazım” diyerek atılması gereken ilk adımın ‘liman’ olduğunun altını çiziyor. Kruvaziyer sektöründen Türkiye’nin kasasına yıllık olarak 400 milyon doların kaldığını ancak kendilerinin bunu asla yeterli görmediğini kaydeden Ulusoy, “Dünyada hızla gelişen ve bulunduğu ülkelerin ekonomik girdilerine önemli katkı yapan kruvaziyer turizmi sektöründen Türkiye’nin de taşıdığı turizm potansiyeline bağlı olarak gerektiği kadar faydalanması gerekiyor. Kıyı şeritlerimizde hayata geçirdiğimiz turistik tesis ve kongre merkezlerinin bu yolla dolmasına neden olan kruvaziyer limanlarının İstanbul başta olmak üzere birçok kentimizde bulunması biran önce faaliyete geçilmesini bekliyoruz” ifadelerini kullanıyor.

TÜRSAB'ın Kruvaziyer Raporu'ndan öne çıkan başlıklar şöyle:

  • 2013'te 2.2 milyon kruvaziyer turisti Türkiye'ye ziyaret ederken, bu rakam 2014'te 2.3 milyona çıkacak.
  • Türkiye'nin önceki yıllarda yüzde 30'ları aşan oranlarda yakaladığı büyüme oranının bu yıl yüzde 2-3'lere takılı kalmasının başlıca nedeni Yunanistan'daki kriz ve grevlerin etkisi ile kruvaziyer şirketlerinin Batı Akdeniz turlarına yönelmesi.
  • Dünyadaki tüm kruvaziyer turistlerinin yüzde 11'inin yolu Türkiye'den geçiyor.
  • Bir kruvaziyer turistinin 7 günlük gemi harcaması ortalama bin 719 dolar.
  • Türkiye'de günlük turist harcaması (konaklama ve ulaştırma hariç) ortalama 50 dolar, kruvaziyer turistinin limanlarda yaptığı günlük harcama ise ortalama 120-150 dolar.
  • Türkiye’ye gelen turistlerin yüzde 30’unun durağı İstanbul oluyor. Onu Kuşadası ve İzmir izliyor.
  • Dünya genelindeki 20.9 milyon kruvaziyer turistin yüzde 84’ü ABD’li.
  • En çok tercih edilen rota yüzde 37.3 ile Karayipler ve Bahamalar. Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz Bölgesi yüzde 19.1 ile ikinci sırada yer alıyor.
  • Türkiye'yi bu yaz ziyaret edecek en ilginç kruvaziyer gemilerinden biri de Kuşadası'na gelecek olan Disney gemisi. Sadece çocuklar ve çocuklu ailelerin bulunduğu gemi, bu yaz 3 seferle Kuşadası'na demirleyecek.

 

BÖLÜM 1: TÜRKİYE'DE KRUVAZİYER TURİZMİ

11 YILDA TÜRKİYE'YE GELEN KRUVAZİYER TURİSTİ %285 ARTTI: Dünya ekonomisinde 2008-2009 krizinin yaralarını sarmasıyla birlikte yeniden büyümeye başlayan kruvaziyer turizminde Türkiye'nin de yükselişi sürüyor. Son 11 yıla bakıldığında sadece 2009 yılında gerileme yaşayan Türkiye'ye gelen kruvaziyer turisti sayısı 2013 yılında 2.2 milyonu geçerek, dünyadan aldığı pay yüzde 11'e çıktı. Son 10 yılda büyüme oranı yüzde 285 olarak gerçekleşti. Kesinleşen rezervasyonlar ve ön talepler dikkate alındığında Türkiye'ye gelen kruvaziyer turisti sayısının 2014 yılında da yüzde 2-3 seviyesinde artması ve 2.3 milyona çıkması bekleniyor.

 

TABLO 1: TÜRKİYE'YE 2.2 MİLYON KRUVAZİYER YOLCUSU GELDİ

Yıl

Gemi sayısı

Yolcu sayısı

2003

887

581.840

2004

927

645.264

2005

1.048

757.563

2006

1.317

1.016.314

2007

1.421

1.368.400

2008

1.612

1.605.372

2009

1.328

1.484.194

2010

1.368

1.719.098

2011

1.623

2.191.420

2012

1.587

2.095.673

2013

1.572

2.240.776

 

KRUVAZİYER TURİSTİNİN %30'U İSTANBUL'A GELİYOR: Türkiye'ye gelen kruvaziyer turistlerinin yüzde 30'unun durağı İstanbul oldu. Bunu yüzde 25.7 ile Kuşadası ve yüzde 21.7 ile İzmir takip etti. Bu yıl için beklenti oranların Kuşadası lehine değişeceği yönünde. Çünkü kruvaziyer turizminin en büyük firmalarından Norwegian Cruise gemilerini 27 Nisan tarihinden itibaren İzmir yerine Kuşadası'na yönlendirme kararı almış durumda. Kuşadası'na geçen yıl 427 gemi yanaşmışken, 2014 yılı için şu an kesinleşmiş rezervasyonların sayısı 480'i geçti. Yılsonu için beklenti bu rakamın 500'ü geçeceği şeklinde. İzmir Limanı için ise daha yılın başında kesinleşen rezervasyon sayısı 121. İzmir Limanı'na 2013 yılında 187 gemi yanaşmıştı.

TABLO 2: ÜÇ LİMAN YOLCULARIN % 75'İNİ AĞIRLIYOR

Liman

Yolcu sayısı

Aldığı pay (%)

Alanya

40.843

1,82

Antalya

163.575

7,30

Bartın

2.071

0,09

Bodrum

28.546

1,27

Çanakkale

7.467

0,33

Çeşme

62.741

2,80

Dikili

7.655

0,34

Fethiye

1.067

0,05

Göcek

252

0,01

Güllük

476

0,02

İstanbul

689.417

30,77

İzmir

486.493

21,71

Kaş

1.152

0,05

Kuşadası

577.685

25,70

Marmaris

152.685

6,81

Mersin

1.381

0,06

Mudanya

414

0,02

Samsun

1.281

0,06

Sinop

7.460

0,33

Trabzon

8.115

0,36

Tuzla

0

0,00

TOPLAM

2.240.776

100,00%

YUNANİSTAN GREVİ TÜRKİYE LİMANLARINI ETKİLEDİ: Türkiye'ye gelen kruvaziyer turistinin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2-3 artması bekleniyor. Son 10 yıldaki performansa bakıldığında en az yüzde 10 olan Türkiye'deki büyüme oranının yüzde 2-3'lerde kalacak olmasının en büyük nedeni Yunanistan'daki ekonomik kriz ve buna bağlı yaşanan grevler. Akdeniz kruvaziyer turlarının yaklaşık yüzde 30'unun çıkış yaptığı Pire Limanı'nda yaşanan grevlere global kruvaziyer şirketleri tepki göstermeye başladı. 2014 ve hatta 2015-2016 programlarını da Batı Akdeniz'e kaydırma eğilimi gösteren şirketlerin bu kararı Türkiye'deki büyümenin de önünde engel. Çünkü Türkiye'ye gelen kruvaziyer gemilerinin yüzde 40'ına yakını Pire Limanı'nda çıkış yapıp Yunan Adaları ve Türkiye limanlarını kapsayan turları gerçekleştiriyor.

DISNEY GEMİSİ 3 KEZ GELECEK: Bu yaz Türkiye'yi ziyaret edecek kruvaziyerler arasında dikkat çekici olanlardan biri de Disney gemisi. Sadece çocuk ve çocuklu ailelerin yer aldığı kruvaziyer bu yaz Kuşadası Limanı'nı 3 kez ziyaret edecek. Yine Kuşadası Limanı'nın ilginç ziyaretçilerinden biri de sürekli dünya turu yapan The World adlı gemi olacak. Önceki yıllarda yaptığı ziyaret büyük ilgi çeken ve eşcinsellerin bulunduğu kruvaziyerin de yine Türkiye'yi ziyaret edebileceği gelen bilgiler arasında.

BÖLÜM 2: DÜNYADA KRUVAZİYER TURİZMİ

LİMANLARDA 18.9 MİLYAR DOLAR HARCANACAK: Dünyada kruvaziyer turizmi 2013 yılında 20.9 milyon kişiye ulaşırken, bu rakam 2014 yılında ise 22 milyon olarak gerçekleşecek. 2018 yılı için beklenti 24.1 milyon kişi. 2014 yılında kruvaziyer turizminin sadece gemiler açısından büyüklüğü 40 milyar dolara ulaşacak. Sektörün en büyük 3 şirketi Carnival Corporation, Royal Caribbean Cruises ve Norwegian Cruise yolcuların yüzde 79.4'üne, gelirin yüzde 71.8'ine sahip. Yolcuların ve tayfaların 2014 yılında limanlarda yapacağı doğrudan harcamanın 18.9 milyar dolar olarak gerçekleşmesi bekleniyor.

 

TABLO 3: 2014'TE 21.5 MİLYON KİŞİ KRUVAZİYER YOLCULUĞU YAPACAK

Yıl

Kruvaziyer yolcu sayısı

2007

14.625.000

2008

15.779.000

2009

17.216.000

2010

18.421.000

2011

19.377.000

2012

20.335.000

2013

20.976.000

2014*

22.056.000

2018*

24.146.000

* Beklenti.

YOLCULARIN % 84'Ü ABD'Lİ: Kruvaziyer turizminin yüzde 84 gibi önemli bir kısmı ABD'li turistlerden oluşuyor. 2013 yılında 17.6 milyon ABD'li kruvaziyer yolculuğuna çıkarken, bunların 11.7 milyonunun yolculuğunun başlangıç noktası da ABD. 1990 yılından bu yana toplam 200 milyonu aşkın yolcu kruvaziyer turizmini tercih etti. Bu rakamın yüzde 40'ı son 5 yılda yolculuk yaptı. Ortalama bir kruvaziyer yolculuğu 7 gün sürerken, kruvaziyer turistlerinin en çok tercih ettiği rota ise yüzde 37.3 ile Karayipler ve Bahamalar olarak gerçekleşti. Bunu yüzde 19.9 ile Türkiye'nin de içinde bulunduğu Akdeniz bölgesi takip etti.

 

 

TABLO 4: KRUVAZİYER TURİZMİNDE ASLAN PAYI KARAYİPLER VE BAHAMALAR'DA

Bölge

Pay (%)

Karayipler/Bahamalar

37,3

Akdeniz

19,9

Avrupa (Akdeniz hariç)

9,8

Asya

3,6

Avustralya/Yeni Zelanda/G. Pasifik

4,1

Alaska

5,4

Güney Amerika

3,4

Diğer

16,5

YOLCULARIN YAŞ ORTALAMASI 50: Kruvaziyer yolcularının yaş ortalaması 50. Yapılan araştırmalar yolcuların ortalama yıllık gelirinin 100-110 bin dolar seviyesinde olduğunu ortaya koyuyor. Yolcuların kruvaziyer turizmini tercih etmesinin önemli nedeni 'eğlenceli ve hesaplı lüks' olarak öne çıkıyor. Yolcuların yüzde 86 gibi önemli bir kısmı evli ve yüzde 75'i zaten seyahate eşleriyle katılıyor.

GEMİDEKİ 7 GÜNLÜK HARCAMA BİN 719 DOLAR: Kruvaziyer turistinin gemide yaptığı harcama 7 günlük bir ortalama sehayat için bin 719 dolar. Bu miktarın yüzde 75'i bilet parasına gidiyor. Gemide yapılan diğer harcama kalemleri ise casino, bar, iniş giderleri ve spa olarak öne çıkıyor. Buna ek olarak, kruvaziyer turisti ve gemi tayfalarının indiği limanlarda yaptığı harcamanın bu yıl 18.1 milyar dolar olarak gerçekleşmesi bekleniyor.

TABLO 5: HARCAMANIN % 75'İ BİLET PARASI

Harcama kalemi

Harcama ($)

Bilet

1.304

Seyahat sırasında harcama

415

 

Casino/Bar

222

İniş giderleri (Kruvaziyere kalan)

81

Spa

40

Diğer

61

TOPLAM HARCAMA

1.719

 

FLORIDA'NIN LİMAN GELİRİ 1.5 MİLYAR DOLAR: Kruvaziyer turizminden en çok hangi limanların kazandığına bakıldığında ABD'de Florida'nın açık ara lider olduğu göze çarpıyor. Florida'da 3 kruvaziyer limanının toplam geliri yaklaşık 1.5 milyar dolar. Miami Limanı 605 milyon dolarlık gelirle dünya lideri konumunda. Dünya sıralamasında 4'üncü olan, Avrupa'da ise ilk sırada yer alan liman ise Barselona.

TABLO 6: EN ÇOK KAZANAN KRUVAZİYER LİMANLARI MIAMI'DE

Sıra

Şehir

Liman

Gelir (milyon dolar)

1

Florida

Miami

605

2

Florida

Fort Lauderdale

500

3

Florida

Port Canaveral

493

4

Barselona

Barcelona

382

5

Roma

Civitavechia

373

6

Bahamas

Nassau

349

7

Mexico

Cozumel

278

8

Venedik

Venice

255

9

Southampton

Southampton

243

10

Texas

Galveston

194

BÖLÜM 3: ÖNERİLER

2023 HEDEFİ VE YENİ LİMANLAR: Gelir düzeyi yüksek bir turizm kitlesi demek olan kruvaziyer turizm, Türkiye için de büyük önem taşıyor. Bunun için kuşkusuz ilk etapta gerekli olan şey ise liman sayısını artırmak. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ‘Türkiye Turizm Stratejisi 2023 hedefinde’de de yeni limanlar yer alıyor. Buna göre,

  • Samandağı Kruvaziyer Limanı,
  • Antalya Kruvaziyer Limanı,
  • Kuşadası Kruvaziyer Limanı,
  • Çeşme Kruvaziyer Limanı,
  • Çanakkale Kruvaziyer Limanı,
  • İstanbul Galata Kruvaziyer Limanı,
  • İstanbul Ataköy Kruvaziyer Limanı,
  • İstanbul Zeytinburnu Kruvaziyer Limanı,
  • Samsun Kruvaziyer Limanı,
  • Trabzon Kruvaziyer Limanı, programa alınmış durumda.

ÇANAKKALE 2015’E YETİŞECEK: Çanakkale Kruvaziyer Limanı için çalışmalar tamamlanmış durumda. Troya Barış Kenti Projesi kapsamında her biri 6 bin 500 yolcu taşıyabilecek 6 adet Okyanus tipi yeni gemilere aynı anda ev sahipliği yapacak bu limanın 2015 Çanakkale Savaşları’nın 100. Yıldönümü’ne yetiştirilmesi planlanıyor.